Romanlarni “jiddiy mutolaa” qatoriga kiritmayman. Shuning uchun o‘zini rivojlantirish maqsadida haftasiga uch marta to‘qson daqiqadan Charles Dickens asarlarini boshdan-oyoq o‘rganishga qaror qilgan odam rejasini o‘zgartirgani ma’qul.
Buning sababi romanlar jiddiy emasligida emas. Dunyo adabiyotining eng buyuk asarlaridan ayrimlari nasriy badiiy asarlar shaklida yozilgan. Gap shundaki, yomon romanlarni umuman o‘qimaslik kerak, yaxshi romanlar esa o‘quvchidan katta aqliy zo‘riqish talab qilmaydi.
Meredith romanlarida qiyin bo‘lgan joylar — aynan ularning yaxshi chiqmagan qismlari.
Yaxshi roman sizni oqim bo‘ylab suzayotgan yengil qayiq singari oldinga olib ketadi. Oxiriga nafas qisilib yetib kelishingiz mumkin, ammo holdan toyib emas.
Eng yaxshi romanlar eng kam zo‘riqish talab qiladi.
Ongni rivojlantirishda esa eng muhim omillardan biri aynan zo‘riqish hissi — qiyinchilikni, bir tomoningiz bajarishni istayotgan, boshqa tomoningiz esa undan qochishni xohlayotgan vazifani his qilishdir.
Roman o‘qishda bunday tuyg‘uni deyarli topolmaysiz.
“Anna Karenina”ni o‘qish uchun tishingizni tishingizga qo‘yib o‘tirmaysiz.
Shuning uchun romanlarni, albatta, o‘qishingiz kerak. Ammo men ajratishni tavsiya qilgan o‘sha to‘qson daqiqada emas.
Tasavvurga boy she’riyat romanlarga qaraganda ongni ancha ko‘proq zo‘riqtiradi. Ehtimol, adabiyotning hech bir turi undan ko‘proq aqliy kuch talab qilmas.
U adabiyotning eng yuksak shaklidir.
U eng yuksak zavqni beradi va eng yuksak donolikni o‘rgatadi.
Qisqasi, unga teng keladigan narsa yo‘q.