Ko‘p odamlar kechqurunlari muntazam va uzluksiz ravishda bekor yurishadi. Sababi, ularning fikricha, bekorchilikning yagona muqobili — adabiyot o‘rganish. Adabiyotga esa qiziqishlari yo‘q.
Bu — katta xato.
Albatta, biror narsani jiddiy o‘rganish uchun kitoblarning yordamisiz ishlash imkonsiz yoki hech bo‘lmaganda juda qiyin. Ammo agar siz bridj yoki qayiqda suzishning nozik tomonlarini chuqur tushunishni istasangiz, adabiyotga qiziqmasligingiz sizni shu mavzulardagi eng yaxshi kitoblarni o‘qishdan to‘xtatmaydi.
Shuning uchun adabiyotning o‘zi bilan adabiyotdan tashqari mavzular haqidagi kitoblarni bir-biridan farqlash kerak.
Adabiyotga keyinroq qaytaman.
Endi Meredithni hech qachon o‘qimagan, Stephen Phillips haqiqiy shoir bo‘lganmi-yo‘qmi degan bahsga mutlaqo befarq qoladigan odamlarga bir narsani aytmoqchiman: bunga to‘liq haqqingiz bor.
Adabiyotni sevmaslik — jinoyat emas.
Bu aqlsizlik belgisi ham emas.
Adabiyot olamining o‘zini juda jiddiy tutadigan “mandarinlari” Wordsworthning Tennyson’ga qanday ta’sir ko‘rsatganini tushunmaydigan bechora odamni go‘yo darhol qatl qilishga tayyor turadi.
Ammo bu shunchaki ularning haddidan oshishi.
Qiziq, ulardan Chaykovskiyning “Patetik simfoniya”si qanday ta’sirlar ostida yaratilganini tushuntirib berish so‘ralsa, nima qilisharkan?
Adabiyotdan butunlay tashqarida ham bilimning ulkan sohalari bor. Ular bilan jiddiy shug‘ullangan odam ajoyib natijalarga erishishi mumkin.
Masalan, hozirgina Angliyada o‘sha davrda juda mashhur bo‘lgan yuksak musiqiy asarni esladim. Bu menga avgust oyida boshlanadigan Promenade Concerts konsertlarini yodga soldi.
Siz o‘sha konsertlarga borasiz.